ÇARESİZLİK ÖĞRENİLİR Mİ?
A.UĞUR ASLAN

ÇARESİZLİK ÖĞRENİLİR Mİ?

Bu içerik 208 kez okundu.

Çaresizlik öğrenilir mi? Veya öğretilir mi? Psikolojide geçen öğrenilmiş çaresizlik çoğu zaman yaşadığımız başarısızlığın temel nedenlerinden biri olmuştur. Bu aslında şartlanmanın değişik bir ifadesidir. Eli kolu bağlanma deyiminin, yaşadığımız birçok olayda kendini bulması diyebiliriz. Değiştirebileceğimiz etkimiz altında olan şeyleri elimizden gelen yeterlilikleri görememe halidir. Bazen bu his içinde olmamız ve hepimizin bu duyguları yaşaması gayet doğaldır. Ama anormal olan öğrendiğimiz çaresizliğimizi hayatımızı etkileyecek şekilde her alanda yaşamaya başlamamızdır. Ve bunu o kadar kabullenmeye başlamışızdır ki artık bu bizim için bir kimlik haline dönüşmüştür.

Başarısızlığı bir kimlik haline dönüştüren insanlar ne yaparlarsa yapsınlar mevcut durumu değiştiremeyeceklerine inanırlar. Kişi ne kadar çaba harcarsa harcasın durumu değiştiremeyeceğini öğrenerek pasif kalır ve bu pasifliği tüm başarısızlığı istenmeyen tüm durumlarına geneller. Çaresizliği öğrenen kişi sonuç ne olursa olsun kabullenir.  Derslerde, sınavlarda sürekli başarısız olan bir öğrenci bunu kendi kaderi olarak algılayıp pasif bir şekilde bekleyerek malum kötü sonuca varır.  Mesleğinde başarısız girişimlerde bulunan bir insan bundan sonra yaptığı her işte başarısızlık yaşayacakmış korkusuyla kendisini bir çemberle sınırlandırarak o çemberi güvenlik alanı ilan edip çemberin dışına asla çıkmaz. Çünkü o artık başarısızlığın, kendisinin bir kaderi olduğuna inanmış daha doğrusu inanmayı öğrenmiştir. 

“Ne yapabilirim”, “elimden gelen hiçbir şey yok”, “kaderimizde bu varmış” gibi söylemlerden kişinin öğrenilmiş çaresizlik içerisinde olduğunu anlayabilirsiniz.   Sizden şu sözleri duyar gibiyim çevresinden hiçbir olumlu pekiştireç almayan, horlanan, alay edilen,  fırsat verilmeyen bir kişinin başarılı olmasını bekleyebilir miyiz? Eğer bu şekilde düşünmeye devam edilirse bu kısır döngüde devam eder.

Ne yaparsa yapsın mevcut durumu değiştiremeyeceğini düşünmeye başlayan bir kişi artık kendisini kemiren sistematik bir kısır döngünün içerisine girmiş demektir. Çaresizlik onun için ezbere söyleyebileceği kadar net açıktır artık. Bu sebeple ezberleri bozmak gerekir, kafaları karıştırmak gerekir, kral çıplak demek gerekir.

 Öncelikle bireyin başarabileceğini görebilmesi gerekir.  Bu da hedeflerin basamaklandırılmasını gerektirmektedir. Her hedef küçük basamaklardan oluşmalıdır. Bu basamaklar bizi diğer basamaklara ulaştıracak ve yükselmemizi sağlayacak. Dönüp arkamıza baktığımızda bu küçük eylemlerin bizi olduğumuz yerden çok farklı yerlere götürdüğünü göreceğiz. Sırayla gerçekleşen hedefler işimizi daha da kolaylaştıracak ve çaresizlikleri kıracaktır. Ufak başarılı denemeler kişinin kendine olan güvenini artırarak sonuçta çaresiz bir şekilde beklenen sonuç yerine sonucu değiştirebilme gücünü bulabilmesini sağlayacaktır.

“Başarısızlık korkusu ile çaresiz bir bekleyiş hali.” Çaresizce olumsuz sonucu bekleyen bir şeyleri değiştirmek için çaba sarf etmenin gereksizliğine inanan değiştirebilme geliştirebilme gücünün kendisinde olduğunu göremeyen kişi hep birilerinin gelip kendisini kurtarmasını, birilerinin kendini keşfetmesini, bulmasını beklemekle ömrü geçer. Bu hikâyeler de anlatılır durulur. O birileri anlatıldığı gibi çok nadir olarak görülür. Kişinin çabası emeği hep göz ardı edilir. Çünkü o kişilerin başarısı kendisine ait değildir. Başkalarına aittir. Eğer bunu kendisi kabul etmezse o kişinin çabalarının başarısında etkili olduğunu kabul ederse bu kendisine kaygı veren büyük bir yük olur. Kendisinin bir şey yapmadığını düşünmesi eyleme geçmediğini hissetmesi ona büyük bir acı vereceğinden bir şeyleri başarabilenlerin arkasından hep “onun elinden tutanlar oldu”, “adam çok şanslı” v.b.  cümleleri duyarız. Bu sözlerin hangi hisler içinde söylendiği gayet açık. Bunu görmemiz ve artık bizimde bir şeyler yapmamız gerekir. Böyle bir durumda mücadele ve savaş çevresi ile değil kendisi iledir. Ve bu savaş veya mücadelenin sonucunda kesinlikle başarı var. Aslında problem, mücadele etmeme ve direnmemedir. Mücadeleye girildiği anda savaşın sonucu zaten bellidir. Sonuç gelişim ve ilerleme olacaktır zaten. Bitmek bilmeyen gelişim ve ilerleme.

Asıl güç bireyin kendisindedir.  Hangi kültürden gelirse gelsin, hangi inanca sahip olursa olsun her birey bir potansiyele sahiptir, yeterki biz bazı şeyleri değiştirmeyi isteyelim ve eyleme geçelim, ısrarla takip edelim.

BEŞ MAYMUN

“Bir kafesin içine beş maymun koyulmuş. Kafesin ortasında iple bir muz asılmış ve yan tarafa bir sandalye bırakılmış. Maymunlar muzu almaya çalışmış ve muz yüksekte olduğundan yetişememişler. Yan taraftaki sandalyeyi kullanmak için sandalyeyi yanaştırmışlar artık muzu rahatça alabilecekken dışarıdan tazyikli bir şekilde maymunlara su sıkılmış. Maymunlar muza hamle yaptıkça tazyikli su sıkılmış ve maymunlar püskürtülmüş.  Belli bir zaman sonra maymunlar artık muza hücum etmemişler. Muz orda asılı durduğu halde maymunlar hiçbir hamle yapmıyorlarmış. Daha sonra içeriden bir maymun alınarak yerine başka bir maymun konulmuş. Bu yeni maymun muzu görünce hamle yapmış ama diğer maymunlar bu maymuna büyük tepki göstermişler. Ve bu maymunu buradan uzaklaştırmışlar. Bayağıda hırpalamışlar maymunu. Maymun her hamle yaptığında aynı tepki ile karşılaşmış maymun da bu muza artık tepki vermemeye başlamış. İçeriden tazyikli suya maruz kalmış bir maymun alınarak yerine yine yeni bir maymun konulmuş. Bu maymunda muza hamle yapınca diğer maymunlar yine tepki göstermiş ve muza yaklaştırmamış. Bu maymunda muza tepki vermemeye başlamış.  İçeride ki tüm tazyikli su sıkılan maymunlar birer birer aynı şekilde dışarı alınmış ve içeriye yeni maymunlar konulmuş. Sonuçta içeride tazyikli suya maruz kalmamış hiç maymun kalmamış, ama maymunların hiçbiri muza tepki vermiyorlarmış. Nedenini bilmeden sorgulamadan “Orada bir muz var yenilmeyecek işte o kadar.”

Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
2017 KPSS A Grubu ve Öğretmenlik Sınav Giriş Yerleri Açıklandı.
2017 KPSS A Grubu ve Öğretmenlik Sınav Giriş Yerleri Açıklandı.
2017 İlkbahar ALES Soru ve Cevapları
2017 İlkbahar ALES Soru ve Cevapları